2009-01-07 12:40:59
Асуудал дэвшүүлсэн өгүүлэл
Монголчууд бид архин далайд живсээр байх уу?
Сүүлийн хэдэн жил Хятадууд хэдэн мянгаараа Монголд орж ирээд уул уурхай, барилгын ажлыг хийдэг болчихлоо. Тэд хөлсөө цувуулан ажиллаж байхад монгол залуучууд манай залуучууд зугаа цэнгэл хөөж, архинд толгойгоо мэдүүлэн өдөр хоногийг өнгөрөөх юм. Монголд насанд хүрсэн нэг хүний архины дундаж хэрэглээ 9,2 литр байдаг. Дэлхийн эрүүл мэндийн байгуулллагын судалгаагаар манай улсын нийт хүн амын 13,6 хувь нь архинд донтох эмгэгтэй, эрэгтэйчүүдийн 39 хувь, эмэгтэйчүүдийн 5 хувь нь архийг хэтрүүлэн хэрэглэдэг болохыг тогтоожээ. Монгол улсын аймаг сум болгонд архины жижиг үйлдвэр, цех 400, спиртийн 15 үйлдвэр ажиллаж байна. Нийслэлд архины 114 үйлдвэр, дарсны 15 үйлдвэр албан ёсны зөвшөөрөлтэйгөөр үйл ажиллагаагаа явуулдаг. 2,6-хан сая хүнд энэ тоо дэндүү ахадмаар тоо юм биш үү? Бас дээр ньгадаадаас архи импортолдог гэхээр энэ их архиа яажшуухан ууж бардаг юм бол доо гэмээр. Монголын нийгэм тэр аяараа архинд, архидалтанд дасчээ. Дэлхийн аль ч улс оронд нэг хүнд ноогдох архины хэмжээ 3 литр болоход үндэсний аюулгүй байдалд заналхийлж байна гээд архины эсрэг сурталчилгаа, архинд донтогчдыг эмчлэх зардлыг нэмэгдүүлдэг юм билээ. Гэтэл Монгол улсын төр засаг архи, согтууруулах ундааны албан татварын орлогоос өчүүхэн ч хувийг архины эсрэг зориулахыг хүсэхгүй юм. Монголд архи үйлдвэрлэдэг, борлуулдаг сүлжээ аалзны тор шиг ширэлджээ. өдөр ирэх тусам архи хэрэглэгчид улам залуужиж байгаа нь даанч харамсалтай. Хаа сайгүй л архидалт. Согтуугаар үйлдэх гэмт хэргийн тоо ч буурахгүй байна. Наркологийн төвд эмчлүүлэхээр ирж буй хүмүүсийн олонх нь 40-өөс доош насныхан байх юм. Хөл дээрээ тогтож ядан гуйвалзах согтуучуул нэмэгдсээр л... Үхсэн амьд нь үл мэдэгдэх согтуу хүмүүс монголын гудамжаар дүүрэн. Бөмбөгөр, Нарантуул гэх зэрэг томоохон захуудаар чанаргүй, хуурамч архи савлан худалдаалах явдал ихсэж байна. Энэ нь архидалт нэмэгдэхэд ихээхэн нөлөөлж байгаа юм. Монголчууд архин далайд живсээр байх уу? Архидалтыг багасгахын тулд хамгийн эхлээд чанаргүй муу архи үйлдвэрлэгчдийнх нь хаалгыг хаах хэрэгтэй байна. Хэдхэн чанартай архи үйлдвэрлэгч байвал архидалт буурах болов уу. Мөн архи борлуулж буй цэгүүд хэтэрхий олон байна. Үүнийг багас гах хэрэгтэй байгаа юм.
Ярилцлага.
Хуучин ч хамаагүй зурагттай болох юмсан...
Дунд сургуулийн сурагчдын нэгдүгээр улирлын амралт эхлэх гэж байна. Үүнтэй холбогдуулан сурагчид амралтаа хэрхэн өнгөрүүлэх гэж байгааг сонирхсон юм. Ингээд 13 настай Төмөрөө гэдэг бяцхан хүүгийн яриаг уншигч та бүхэндээ хүргэе. Бяцхан биендээ ахадмаар ухаалаг, хэрсүү тэрбээр яавч муу хүн болохгүй санагдсан...
- Миний дүү өөрийгөө танилцуулахгүй юу? Амралтаа хэрхэн өнгөрөөх гэж байна даа?
Намайг Төмөрөө гэдэг. Би ургуульд сурдаггүй. Сургуулиасаа гарчихсан.
- Яагаад гарчихсан юм бэ?
Яахав дээ. Ээж дүү хоёроо тэжээх гээд л байхгүй юу.
- Тэгвэл ажил хийж байгаа гэж ойлгож болох уу? Ÿмар ажил хийж байгаа юм бэ?
Зэс ухаж, төмөр түүж байгаа.
- Тэгээд амьдралд чинь хүрэлцэж байна уу?
Гутал тосолсноос л дээр. өдөртөө 5000-7000 төгрөг олдог.
- Ингэхэд танайх хаана байдаг юм бэ?
Манайх толгойтод байдаг. Одоохондоо айлын хашаанд байгаа. Гэхдээ би удахгүй хашаа татах гэж байгаа.
- Миний дүү ганцаараа чадах болов уу? чамд арай ахадсан ажил биш үү?
Би чадна. Хэсэг найзуудаа дуудна. Тэд надад тусалж чадах байх.
- Уучлаарай миний дүү, танай аав яасан юм бэ?
Аав архи уугаад байхаар нь ээж салчихсан юм. Одоо хаана байгааг нь би мэдэхгүй ээ.
- Ээж чинь хаана, юу хийдэг вэ?
Ээжийн минь бие муу болохоор ажил хийдэггүй гэртээ байгаа.
- Миний бодоход чи их ганган юмаа. Энэ бүгдийг өөрөө худалдаж авсан уу?
Тэгэлгүй яахав. Би ажил хийдэг юм чинь өөрийгөө хувцасладаг юм. Би ямар траншейны хүүхэд байгаа биш муухай хувцас өмсдөггүй.
- Одоо ямар нэгэн зүйлд зориулан мөнгө цуглуулж байгаа юу?
Би овоо хэдэн төгрөг олчихвол хуучин ч хамаагүй зурагт авчихмаар л байна даа.
- Миний дүүд дахиж сургуульдаа сурах бодол байна уу?
Өө дэмий. Би уншиж, бичиж чадна. Намайг сургуульд орчихвол гэрт ажил хийдэг хүн байхгүй болчихно ш дээ.
- Миний дүүгийн хүсэл биелэх болтугай. Эх орондоо хэрэгтэй, сайн хүн болоорой
Баярлалаа эгчээ.
Мэдээ.
Скайтел компани 3G технологийг ашиглана.
Үүрэн телефон үйлчилгээний зах зээлд тэргүүлэгчдийн нэг Скайтел энэ онд дэлхий нийтийн технологийн хөгжлийг тодорхойлогч 3 дахь үеийн 3G буюу Third generation технологийг өөрийн үйлчилгээнд нэвтрүүлэх гэж байгаа юм байна. Энэхүү үйлчилгээг нэвтрүүлснээр тус компаний хэрэглэгчид гар утсан дээрээ телевизийн үзэх, гадаадад гар утсаа ашиглах,өндөр хурдны интернэт ашиглах боломжтой болох юм. Энэхүү технологи нь мэдээлэл дамжуулах хамгийн өндөр хурд, өргөн сүлжээг бий болгож буйгаараа онцлог юм. Энгийнээр тайлбарлавал мэдээлэл дамжуулах хурд нь өнөөдөр ашиглагдаж буй 2,5G технологийн хувьд 700Мв хэмжээтэй киног татаж авахын тулд 4 цаг зарцуулдаг бол энэ технологийг ашигласнаар ердөө 2 минут 22 секунд л зарцуулах боломжтой болох юм байна. МУИС-ий Эдийн Засгийн Сургууль Харвардын Их Сургуулийн Сургалт-Судалгааны сүлжээнд элслээ.
МУИС-ийн Эдийн Засгийн Сургууль Харвардын Бизнесийн Сургуулийн “өрсөлдөх чадварын эдийн засгийн сургалт судалгаа” –ны сүлжээнд гишүүнээр элслээ.
“Өрсөлдөх чадварын эдийн засаг” сүлжээний хичээлийг дэлхийд нэр хүндтэй тус сургуулийн хичээлийн агуулга, хөтөлбөр, материал, технологийг бүрэн ашиглан МУИС-ий ЭЗС өөрийн магистрант, докторант оюутнуудад заах боломжтой боллоо. Мөн тус үлжээгээр дамжуулан Монгол улсын болон бүс нутгуудын, түүнчлэн эдийн засгийн салбарын өрсөлдөх чадварын судалгааг хийх, бусад сургууль, судалгааны төвүүдтэй хамтран судалгаа хийх, судалгааны үр дүнгээ солилцох зэрэг маш өргөн хүрээний хамтын ажиллагаанд оролцох боломжийг олж авч байгаа юм. Тус сүлжээ одоогоор дэлхийн 94 сургууль, хүрээлэнг хамраад байна.
Уран сайхны шүүмж.
Басангийн Сэрчмаа хэмээх яруу найрагч
“Тэнгэрлэг оршихуй” шүлгийн түүврээ 2007 онд хэвлүүлжээ. Энэхүү номонд “Ээж бурхан”, “Аавдаа”, “ дэндүү ачтай аав ээж минь”, “Төгөлдөр эмэгтэй”, ”Нэгэн учрал”, “ Чимээгүй урсах өдрүүд” гэх мэтчилэн түүний бичиж туурвисан 50 гаруй шүлэг багтсан байна. Басангийн Сэрчмаа нь шүлэг тэрлэдэг болоод удаагүй байгаа болохоор, мөн анхныхаа номыг хэвлүүлсэн болохоор алдаа оноотой зүйл олон байлаа. Хамгийн эхэнд би энэ номонд үг үсгийн алдаа болон зөв бичих дүрмийн алдаа их байсныг хэлмээр байна. Жишээ нь: гунг /гуниг/, хайрал /хайрла/, бурал /буурал/, эээж /ээж/, дарухан /даруухан/, хясэл /хясал/, ньв /нь/, учирал /учрал/, моноглд /монголд/, эрэгцүүлж /эргэцүүлж/ гэх мэт. Үг үсгийн болон зөв бичих дүрмийн алдаагаа сайн хянаагүй нь уншигчдад энэхүү номыг уншихад хүндрэл учруулж байна. Зохиогч мөн таслал хэрэглэх ёстой үедээ хэрэглээгүй байна. Сэрчмаагийн шүлгийг уншихад логик дараалалгүй шүлгүүд их байсан. Мөн үгээ буруу сонгосон тохиолдол олон байлаа. Уг номонд багтсан “Төгөлдөр эмэгтэй” шүлгийг авч үзье.
Ардын олон үрсийг сургах
Ариун үйлст багш бэлтгэдэг
Багшийн сургууль хэмээх их айлын
Бадрангуй алдрын нэгээхэн хэсэг
Багш таньдаа шавь чинь мөргөе
Нэг л сайхан инээмсэглэл дүүрэн
Нэг л тийм хүндэтгэл үзүүлмээр
Тийм нэгэн багш эмэгтэйтэй
Тэр л намрын өглөө би уулзаж билээ
Манай ангийнхан гээд
Миний үеийн хэдэн охидтой
Маам багш маань сууж байна
Миний охиныг хэн гэдэг вэ? хэмээн
Нэг л дотно сайхан харцаар
Над руу багш минь харахад нь
Нээрээ би ээжтэйгээ уулзсан мэт
Нэг л халуун дотно санагдсан –эргэн харахад
Ээж ээ хэмээн олон жил дуудаагүй надад
Энэ л эмэгтэй ээж шиг минь санагдсан
Эрдэм ном заалгах
Энгүй хувь тавилан заяаж
Анги удирдсан багш маань
Азаар Маам багш байсан юм.
Сайхан төрсөн энгүй төрх нь
Санаанаас гарахын аргагүй
Төв шударга зантай
Төгөлдөр эмэгтэй миний багшаа
Түм түмэн шавь нар тань
Түүх түүхийн хуудсанд таниараа бахархах болно гэсэн шүлэг байна. Энэ шүлгийг зохиогч бичихдээ хүчээр дөрөв, дөрвөн мөрөөр нь утгыг нь бүрэн гүйцэд дуусгалгүй хуваасан нь хамгийн том алдаа болжээ. Зохиогч шүлгийн мөрт заавал 4,4-өөрөө хуваагдсан байх ёстой гэсэн ташаа бодлоосоо болж энэ шүлгээ ямар ч утга, авцалдаагүй болгосон байна. Зохиогч догол мөрнөөс шинэ санаа эхлэх ёстой байдаг гэдгийг мэддэггүй юм байна гэсэн дүгнэлтэнд хүрлээ. Түүний номоо нэрлэсэн “ Тэнгэрлэг оршихуй” шүлэгт яруу найрагт хэрэглэхэд зохисгүй үгнүүдийг бас хэрэглэжээ. Жишээ дурдвал:
“Сонгууль дөхөж шоудах тэр өдрүүд тэнгэрлэг
Нүүрээ будан дуусаад өөрийгөө толинд хараад кайф авах тэр л агшин тэнгэрлэг” гэх мэтчилэн яруу найраг гэж хэлэхээсээ илүү галзуу хүний өдрийн тэмдэглэл адил үг, мөртүүд олон байна. Бас “Нэгэн учрал” шүлэгт нь
“Мичид гудайх үдшээр боломж бүрт би бэлэн шүү, олон эр хүн надтай унтахыг хүсдэг” гэх мэт мөртүүд байсан. Зохиогч өөрийгөө доромжилсон мэт сэтгэгдэл надад төрсөн юм.
“Миний буурал эмээ” шүлэгт утгагүй, логик дараалалгүй мөр байсныг дурдах хэрэгтэй болов уу.
“ Бусдын төлөө ч юмуу хэний ч төлөө юм буян хийж
Буурал үсээ цайтал маань эргүүлсэн та” гэсэн мөрт байна. Энэ нь чухам юу гэсэн утгатай гэдгийг би ойлгосонгүй. Мөн
“ Өнгө нь хувирсан буурал хар цайгаа уугаад
Өнгө гал нь буурсан хонин бор нүдээ онийлгоод” гэсэн мөртөд “буурал хар цай” гэж байна. Буурал хар цай гэж байдаг юмуу?
Бас нэгэн шүлгийн эхний бадгийг авч үзье.
Басангийн хэдэн хүүхдүүд
“Борлууд овогт басан гуайн гэр бүлд
Бурхан ивээлээ хайрлаж арваннэгэн үр заяасан
Бядтай хүмүүс болог гэж 5-ыг нь эр хүйстэй
Буянтай бэр болог гэж 6-г нь эм хүйстэй.” 5-ыг эр хүйстэй, 6-г нь эм хүйстэй гэсэн нь доромжутгатай болсон мэт санагдлаа. Зүгээр л 5 хүү, 6 охин гээд биччихэж болоогүй юмуу?
“Халамцуу шүлэг”-т
“ дүр төрхөө эргэцүүлэх гэж би халамцуу явна
Дүрэм журмыг сахихыг хичээж халамцуу явна
Дуран хараанд өртөхгүйг хичээж халамцуу явна
Зураасын төдий алдаа гаргахгүйг хичээж халамцуу явна” гэсэн мөртүүд байна. Халамцуу, өөрөөр хэлбэл архи уусан байхад алдаа бага гаргаж, дүрэм журам сайн сахидаг юмуу?
Ингээд бичээд байвал би бараг бүх шүлгэн дээр нь шүүмжлэлтэй хандах нь. Миний бодлоор энэ номонд нэг ч жинхэнэ “шүлэг шиг” шүлэг, яруу найраг гэээд хэлчихмээр бүтээл байсангүй. Б. Сэрчмаа өөрөө ч яруу найрагч, шүлэгч болох болоогүй байна. Монголын бүх яруу найрагчид ийм байвал монголын яруу найраг тун удахгүй иөхлийн ирмэгт очих юм шиг санагдлаа.
Мэргэжлийн шүүмж
“Сэрүүлэг” сонины нэгэн дугаарт Монгол улсын ерөнхий сайд асан Ж.Наранцацралт агсны гэргий М. Алтанцэцэгийн ярилцлага нийтлэгджээ.
Ярилцлагын гарчиг нь: “ Миний нөхөр олон юмыг мэддэг байснаасаа болж амиа алдсан.” Энэ ярилцлагыг тус сонины сэтгүүлч Ж. Жаргалсайхан бичжээ. Энэ ярилцлаганд нийт 24 асуулт байсан. Уг ярилцлагын хамгийн гол дутагдал нь уг ярилцлагыг яагаад авах хэрэгтэй болсон, уншигчдад яг юуны тухай мэдээлэл өгөх гэж байгаа талаараа огтхон ч дурдаагүй байсан. Өөрөөр хэлбэл ямар ч зорилгогүй ярилцлага байлаа.
Уг ярилцлагад найруулгын болон утга давтах, үг давтах, ижил утгатай үгийг нэг дор 2,3-ыг хэрэглэх зэрэг алдаа гарч байсан. Мөн уншигчдыг залхаасан, хэт сунжруу, нуршуу хариулт олон байсан. 3 дахь асуултанд буюу “Та ханьтайгаа хамгийн сүүлд ярьсан яриа хөөрөө, хамт байсан мөчөө санаж байгаа биз дээ?” гэсэн асуултанд ярилцагч нь 418 үгээр хариулжээ. Ямар ч хэрэгцээгүй, нуршуу үг, өгүүлбэрээ огт хасаагүй байсан. ярилцлагын явцад үг, үсгийн алдаа, зөв бичих дүрмийн алдаа бас байсан. Жишээ нь: тан /тань/, оролцоноо /оролцоно оо/, дутагдатай /дутагдалтай/, могол / монгол/ гэх мэт. Мөн ихэнх өгүүлбэр нь –сан, -сэн нэсэн нөхцлөөр төгссөн байсан нь учир дутагдалтай мэт санагдлаа. “Ослын талаар та анх яаж дуулсан бэ?” гэсэн сэтгүүлчийн асуултанд: “манай дүү замын цагдаад ажилладаг. Анх дүүгээсээ дуулсан. Дүү маань: за Алтаа эгч минь сэтгэлээ бариарай. Төв аймгийн замд осол гарч газар дээрээ хоёр нь нам явсан гэнэ” гэж хэлсэн гэсэн хариулт байна. “ нам явсан гэх үг болсон ослын талаар сэтгэл хангалуун, сайхан зүйл болсон мэтээр ёжлосон мэт санагдлаа. Энэ ярилцлагын гол зорилго нь уг ослын талаар болон Наранцацралт агсны талаар уншигчдад хүргэх байсан юм болов уу. Гэтэл хэнд ч хэрэггүй, энэ осолтой хамааралгүй, сонингын зай бөглөсөн, асуух асуулт олдохгүй болохоор асуусан юм болов уу гэж бодогдохуйц асуултаад маш их байлаа. Жишээ нь:
- Та хоёрыг “поездны хоёр” гэдэг гэсэн. Ямар учиртай юм бэ?
- Энэ ширээ их эртний эд бололтой?
- Нөхөр чинь таны хувцасны хэмжээг сайн мэдэх үү?
- Зориг агсны үхлийн талаар талийгаач юм ярьдаг байсан уу?
- Та ерөнхий сайдын гэргий байсан ховорхон азтай бүсгүйчүүдийн нэг. Тэргүүн хатагтай байх үеийн дурсамжаасаа хуваалцахгүй юу? Гэх мэтчилэн хэрэггүй, илүүц асуултууд их байсан. Энэ асуултууд асуулт байж чадаагүй, хариулт ч хариулт байж чадаагүй. Энэхүү ярилцлага нь ослын талаар уншигчдад мэдээлэл өгч чадаагүй, ямар ч хэрэггүй ярилцлага болжээ.